ისტორიარელიგია

რომელ ტაძარს ჰქონდა ზარების რეკვის უფლება არაბების ბატონობის პერიოდში

ანჩისხატი
ასე ეწოდება წმიდა მარიამის (ზარის) ეკლესიას, რომელიც აშენებულია ვახტანგ გორგასლის მემკვიდრის, დაჩი უჯარმელის მეფობის დროს. მემატიანე აღნიშნავს, რომ „ტფილისს კაცნი დასხდებოდეს და მარიამ წმიდაი ეკლესიაი აღაშენეს”. ბაზილიკური შენობა ამჟამინდელ შავთელის ქუჩაზე გამოდის. დღევანდელი სახელწოდება, რომელიც ეკლესიამ მეჩვიდმეტე საუკუნეში მიიღო, იმ ხატის პატივისცემის გამოხატულებაა, რომელიც აქ ანჩის ტაძრიდან გადმოიტანეს (ანჩი მდებარეობდა კლარჯეთში). ხატი დაცულია თბილისის ხელოვნების მუზეუმში. განსაკუთრებით გამოირჩევა ხატის ჩარჩო, რომელიც ქართული ჭედური ხელოვნების ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუშია. მისი ავტორი განთქმული ქართველი ოქრომჭედელი ბექა ოპიზარი გახლავთ, რასაც ჩარჩოს ქვედა ნაწილზე მოთავსებული წარწერა მოწმობს.
ანჩისხატის ეკლესია უძველესია თბილისში შემონახულ ძეგლთა შორის. ის სამნავიანი ბაზილიკაა, რომლის ნაწილებმაც დროთა განმავლობაში მნიშვნელოვნად იცვალა სახე, განსაკუთრებით კი, მეჩვიდმეტე საუკუნეში ჩატარებული აღდგენითი სამუშაოებისას. უძველესი ფრაგმენტებია – თარაზულნაკერიანი, კვადრებით ამოყვანილი ფასადების ცალკეული ნაწილები, სარკმლები აღმოსავლეთის კედელზე, მთავარი თაღისა და საკურთხევლის სარკმლის ნალისებრი მოყვანილობა, აბსიდა. 1958 წელს ტაძარს რესტავრაცია ჩაუტარდა და ამის შედეგად გვიანდელი ფერწერის ქვეშ გამოვლინდა მეჩვიდმეტე საუკუნის კედლის მხატვრობის ნაწილები. ბაზილიკის დასავლეთით, შავთელის ქუჩის პირას დგას აგურის სამრეკლო. ის ცენტრში გაჭრილია შეისრული თაღით და ქუჩას დაბალ ბაქანზე მდგარ ტაძართან აკავშირებს. კარიბჭის თავზე მოქცეული წარწერა გვაუწყებს, რომ ის აშენებულია ქართლის კათალიკოსის, დომენტის მიერ 1675 წელს. სამრეკლოს არქიტექტურა დამახასიათებელია გვიანფეოდალური საქართველოსთვის, როცა ირანული გავლენა ხუროთმოძღვრებაშიც იკვლევს გზას. ანჩისხატის ტაძარი თბილისის მრავალგზის აოხრების მოწმეა, ის გადაურჩა შაჰ-აბასისა და აღა-მაჰმად-ხანის მიერ ტფილისის, პრაქტიკულად, მთლიან გადაწვა-განადგურებას. ძველ დროს ანჩისხატს „ზარის ტაძარს” უწოდებდნენ, რადგან არაბების ბატონობის დროს მხოლოდ ამ ტაძარს ჰქონდა საეკლესიო ზარების რეკვის უფლება.

უშანგი რუხაძე
მასალაში გამოყენებულია ფრაგმენტები წიგნიდან: თ. კვირკველია „ძველთბილისური დასახელებანი” (გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო”, თბილისი, 1985 წელი).

კომენტარები
მეტი

მსგავსი სიახლეები