საზოგადოება

sos.. მოსალოდნელია ვერეს ხეობის კატასტროფა თბილისში ნებისმიერ დროს განმეორდეს

თბილისი სამშენებლო ბუმთან ერთად მიძინებულ ვულკანს ემსგავსება და როდის ამოხეთქავს მიწისქვეშა ფეკალიები არავინ იცის – ამის შესახებ არაერთი მასალა მოგვიმზადებია, თუმცა ამჯერად ყოფილი სახელისუფლებო პარტიის მიერ დანატოვარ ნაღმზე ვაკეთებთ აქცენტს რომელსაც “ვერეს ხეობია” ჰქვია. წლების მანძილზე ერთი კაცის ინფანტილური იდეების შესრულებას არაერთი ადამიანი უკვე შეეწირა და რა მოხდება მომავალში მხოლოდ პროფესიონალების პროგნოზებს (კვლევებს) შეგვიძლია მივენდოთ.

საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის პროფესორის ბატონი ნუკრი ნაცვლიშვილის ეს კვლევა შემთხვევით ვნახეთ, საიდანაც ამ საკითხებში დილეტანტი ადამიანიც კი მიხვდება თუ რა ,,ბომბი” გვაქვს თბილისში, არაპროფესიონალურად დაპროექტებული მშენენებლობის გამო. როგორც გავარკვიეთ ბატონი ნუკრი ნაცვლიშვილი ამ დარგის ერთ ერთი თვალსაჩინო მეცნიერია, გამოქვეყნებული აქვს 100 ზე მეტი ნაშრომი, მისი ავტორობით დაწერილი წიგნებით ეუფლებიან წყალმომარაგება-წყალარინების საფუძვლებს მომავალი სპეციალისტები, ამიტომ ვფიქრობთ, რომ თვალსაჩინო მეცნიერის შეფასება საფრთხეების შესახებ, დასაფიქრებელი  და მის გამოსასწორებლად სასწრაფოდ ზომებია მისაღები.

ქვემოთ წარმოდგენილ ნაშრომში განხილულია სანიაღვრე წყლების აცილებისათვის საჭირო კოლექტორების (გვირაბების) ზომების (გამტარუნარიანობის) შეფასების საკითხი ქ. თბილისში მდინარე ვერეზე 2015 წლის 13-14 ივნისის წყალდიდობის მახასიათებლების მაგალითზე. განსაზღვრულია წვიმის საანგარიშო ხარჯის სიდიდე და გაანალიზებულია არსებული გვირაბის  გამტარუნარიანობის ხარისხი  წყლის დინების სხვადასხვა სიჩქარეების დროს. რეკომენდებულია გვირაბის რეკონსტრუქცია მისი გამტარუნარიანობის გაზრდის მიზნით.

შეგიძლიათ გაეცნოთ ნაშრომს ან შეგიძლიათ იხილოთ მხოლოდ დასკვნა, სადაც ნათლად ჩანს რომ მთავრობამ და მერიამ,თუ რაიმე ზომები არ მიიღო კატასტროფა რომელი თბილისში, ვერეს ხეობაში  2015 წელს მოხდა შეიძლება ნებისმიერ დროს განმეორდეს …

  1. შესავალი

მთაგორიანი ქვეყნების დასახლებული ადგილებიდან ატმოსფერული ნალექების აცილება  აქტუალური საკითხია, ვინაიდან პროცესი, როგორც ფიზიკურ ასევე მორალურ ზემოქმედებასთან და ზარალთანაა დაკავშირებული. საქართველოში ატმოსფერული წყლების გაყვანა დაკავშირებულია დიდი თუ მცირე მდინარეების მახასიათებლების ცვალებადობასთან, რაც თავისთავად იწვევს საკითხის უფრო მეტად გამწვავებას, ვინაიდან ატმოსფერული წყლებიც და მდინარეების წყლებიც ტერიტორიიდან უმეტეს შემთხვევებში ჰიდროტექნიკური ნაგებობების (მილსადენების, გვირაბების და სხვა) მეშვეობით გაიყვანება. ასეთ ვითარებაში მნიშვნელოვანია ნაგებობათა საანგარიშო პარამეტრების და  ზომების (გამტარუნარიანობის) საკმარისი (დასაშვები) სიზუსტით დადგენა.

  1. ძირითადი ნაწილი

ცნობილია, რომ ატმოსფერული ნალექების (ძირითადად წვიმების) ინტენსიობა, ხანგრძლივობა და წყალშემკრები ფართის სიდიდე განსაზღვრავს მოსული წყლის რაოდენობას და იგი ხასიათდება მკვეთრი უთანაბრობით. კონკრეტული ტერიტორიების განხილვისას სარგებლობენ სამშენებლო ნორმებსა და წესებში [1] მოყვანილი მითითებებით, რომლის მიხედვითაც წვიმის წყლის ხარჯი q, ლ/წმ, განისაზღვრება ზღვრული ინტენსიობების მეთოდით, ფორმულით, სადაც – ჩადინების აუზის ზედაპირის მახასიათებელი კოეფიციენტის საშუალო მნიშვნელობაა. იგი განისაზღვრება როგორც ზედაპირის მახასიათებელი Z კოეფიციენტის საშუალო შეწონილი სიდიდე. (მაგალითისათვის გრუნტის ზედაპირისათვის Z=0,064, გაზონებისათვის 0,038 და ა. შ) ადგილობრივი პირობების გათვალისწინებისას თუ პარამეტრი A აჭარბებს 1100, მაშინ Z წყალგაუმტარი ზედაპირებისთვის მიიღება 0,24–ის ტოლი.

 

A, n – პარამეტრები, რომელბიც განისაზღვრება წვიმამზომების მრავალწლიანი ჩანაწერების დამუშავების შედეგად.

tსაანგ – წვიმის საანგარიშო ხანგრძლივობაა წუთებში, (ზედაპირული კონცენტრაციის დრო მიიღება 5–10 წთ). გარემოს ეროვნული სააგენტოს ანგარიშში მითითებულია ,რომ წვიმა გრძელდებოდა სავარაუდოდ 3–4 საათის განმავლობაში, ანუ 180–240 წთ.

– ჩადინების საანგარიშო ფართია ჰა–ში. (მიღებულია სააგენტოს ანგარიშის მოხედვით 19400 ჰა)

მონაცემების უქონლობის შემთხვევაში დასაშვებია A პარამეტრი განისაზღვროს ფორმულით,

– წვიმის ინტენსიობაა, ლ/წმ 1 ჰა–დან, რომლის ხანგრძლიობაა 20 წთ,   P=1 წლის ერთჯერადი გადავსების პერიოდისათვის იგი განისაზღვრება წვმის ინტენსიობის   სიდიდეების რუქიდან (თბილისისათვის ტოლია 100ლ/წმ)

n – ხარისხის მაჩვენებელია და მიიღება მდ. მტკვრის აუზის განხილვისას 0,63 ტოლად და როცა P>1 და 0,52–ის ტოლად, როცა P<1

m – წვიმების საშუალო რაოდენობაა წელიწადში (ნორმების მიხედვით თბილისისათვის ტოლია 90)

– ხარისხის მაჩვენებელი მიიღება 1,33–ის ტოლი

P – წვიმის საანგარიშო ინტენსიობაზე ერთჯერადი გადავსების, (გადაჭარბების) პერიოდია, მიიღება კოლექტორების მოწყობის არახელსაყრელი პირობებისას 5–10–ის ტოლად, როცა   > 80–ზე.

აღნიშნული სიდიდეების გათვალისწინებით თბილისისათვის მიიღება:  პარამეტრი   = 1144 , ხოლო       საანგარიშო ხარჯი   597,95 მ3/წმ – 722,26 მ3/წმ

თუ დავეყრდნობით გარემოს ეროვნული სააგენტოს მონაცემებს 2015 წლის 13–14 ივნისს,მდ. ვერს ხეობაში 1 ჰა–ზე მოსული ნალექების რაოდენობა იყო 41 მმ/წთ (ზოგიერთი წყარო ასახელებს 100 მმ/წთ) ანუ 6831 ლ/წმ. რადგან წყალშემკრები ფართი შეადგენს 19400 ჰა–ს,  ხარჯი იქნება 132566,7 მ3/წმ. ზედაპირის საფარველის გათვალისწინებით კი საანგარიშო რაოდენობა ტოლი იქნება 132566,7 * 0,24= 31816 მ3/ წმ., რაც წარმოუდგენლად დიდი და არარეალური სიდიდეა. უფრო რეალურია სამშენებლო ნორმებისა და წესების მოთხოვნათა მიხედვით ზემოთ მიღებული საანგარიშო ხარჯების სიდიდები.

სტატისტიკური და ისტორიული მონაცემებით: 1924 წლის 12 ივნისს მდ, ვერეს ხეობაში დილის 8 საათზე, 1 საათიანი წვიმის დროს, ღვარცოფულმა ნიაღვარმა გაიტაცა გლეხები ხარ–ურმით და ისინი შეუყრია მდ. მტკვარში. 1940 წ. 10 მაისს თბილისის ყველა მდინარეში იყო წყალმოვარდნები. 1960 წელს დაიტბორა ზოოპარკის ტერიტორია, მაშინდელი გამოთვლებით ხარჯი შეადგენდა Q=259 მ3/წმ. წყალმოვარდნა იყო 1972 წელს, 1980 წლის 13 მაისს დიდი წვიმის გამო წყნეთში გაირღვა არსებული ხელოვნური წყალსაცავის ჯებირი. დაფიქსირებულია 1999 წ 28 აგვისტოს და 2002 წლის 15 ოქტომბერს, აგრეთვე 2015 წლის 3 ივნისსა და 13-14 ივნისის წყალდიდობები (მეტეოსადგურით აღირიცხა 41 მმ ნალექი, მაღალმთიან ზონაში 100 მმ.). უხვი ატმოსფერული ნალექები ბოლო 133 წლის განმავლობაშ მოვიდა 52-ჯერ, რაც სამომავლოდ დამაფიქრებელი მახასიათებელი სიდიდეა.

ქალაქის ფარგლებში მდ. ვერეს ნაკადი პირველად ხვდება 1958 წელს აშენებულ  გვირაბში, რომელიც კვეთს ვაკე–საბურთალოს დამაკავშირებელ გზას.გარემოს ეროვნული სააგენტოს მონაცემებში გვირაბის ზომები არ არის მითითებული და არაა შეფასებული მისი გამტარუნარიანობა. თუმცა მათ მონაცემებში სავარაუდოდ მიღებულია საანგარიშო ხარჯების სიდიდეები  Q=220 მ3/წმ და 480 მ3/წმ ან 320 მ3/წმ და 720 მ3/წმ .შესაბამისი წყლის დინების პირობითი დასაშვები სიჩქარეებით 4 და 6 მ/წმ, როცა გვირაბის განივკვეთის ფართი 60 მ2–ია, მაშინ მისი გამტარუნარიანობა, ნაკადის მაქსიმალური სიჩქარის (4–6 მ/წმ) დროს, იქნება 240–360 მ3/წმ,

დასკვნა

გამოთვლილი საანგარიშო ხარჯის სიდიდე (598–722 მ3/წმ) ორჯერ და მეტად აჭარბებს გვირაბის მაქსიმალურ გამტარუნარიანობას, ამასთან დამატებით გათვალისწინებული არ არის თავად მდ. ვერეს ჩამონატანი და ხარჯი. ბუნებრივია მდინარე ვერეს ნაკადი,  რომელიც მოხვდა  ვაკე–საბურთალოს გზის გადაკვეთაზე არსებულ გვირაბში, ამ უკანასკნელის გამტარუნარიანობის სიმცირის გამო შეიტბორებოდა და  წარმოქმნიდა საშიშროებას, რაც სამწუხაროდ დადასტურდა კიდეც. საჭიროა გვირაბის რეკონსტრუქცია  მისი გამტარუნარიანობის გაზრდის მიზნით.

www.fact2.ge

ტეგები
იხილეთ მეტი

მსგავსი სიახლეები

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *